Ekruda

* (edit 05.03.2017) Punkt trzeba anulować, bo wiemy już, że Ove Løgmansbø to pseudonim Remigiusza Mroza ;) 
A tutaj warto sprawdzić, co mieszkańcy Wysp Owczych myślą o Logmansbo i jakie błędy dostrzegają, na smakksiazki.pl wywiad na ten sam temat.

PS Połów to drugi tom cyklu, ale nawet bez znajomości Enklawy można go przeczytać. Wątki, które wynikają z poprzedniego tomu są zrozumiałe i całkiem przyjemnie odkrywa się minione wydarzenia na podstawie rozmów bohaterów. Bonusowa zagadka. 

* polowanie na grindwale

Ove Løgmansbø, Połów, Wydawnictwo Dolnośląskie 2016.

Lato, lato! Z tej okazji w Trójce Ekrudy mały urlop od książek – będzie mowa o serialach! Jednak nie byłabym sobą, gdybym i tym razem nie przemyciła tu literatury. Lubicie skandynawskie kryminały? Stawiam dolary przeciwko orzechom, że spodobają Wam się seriale, które i mnie wpadły w oko. Zaczynamy?

Pierwsza propozycja to duńsko-szwedzki serial kryminalny z 2011 roku. Dzieło Hansa Rosenfeldta, o którym już kiedyś wspominałam, pisząc o Ciemnych sekretach.

Czy zmrozi krew w żyłach? Nie raz! Zaczyna się tak: na moście nad cieśniną Sund, dokładnie na granicy między Danią i Szwecją, zostaje znalezione ciało. Szybko okazuje się, że ciała są dwa, a morderca prowadzi jakąś grę. Na jego poszukiwania wyruszają policjanci z obu państw – Martin Rohde i Saga Norén, duet doskonały, choć borykający się z wieloma problemami.

Dlaczego warto? Bo zagadki kryminalne we wszystkich trzech sezonach są niebanalne, tło społeczne równie interesujące, a postaci wiarygodne. W dodatku ujęcia (niezwykłe kolory!) świetnie grają z przejmującą treścią.

Zupełnie mnie nie dziwi, że powstają kolejne wersje Mostu przygotowywane przez inne państwa. Granica amerykańsko-meksykańska, brytyjsko-francuska, rosyjsko-estońska? Nie, tutaj nie ma dyskusji, prawdziwy Most nad Sundem jest tylko jeden. Oglądajcie! Później będziemy razem czekać na czwarty i ostatni sezon.

MARCELLA

Znacie już Marcellę? To tegoroczna świeżynka. Serial wyprodukowany przez Brytyjczyków, ale warto zaznaczyć, że i tutaj współautorem scenariusza jest Hans Rosenfeldt. Trzeba przyznać, że ktoś tam w Londynie miał nosa, bo zatrudnienie takiego specjalisty było strzałem w dziesiątkę. Marcella też mu się udała.

Tytułowa Marcella jest policjantką, która po kilkuletniej przerwie wraca do zawodu, żeby rozwiązać sprawę łączącą się z jej dawnym śledztwem. Co ciekawe kobieta ma w sobie wiele z detektywów, których znamy ze skandynawskich kryminałów – spaprane życie rodzinne, tajemnica z przeszłości i na dodatek znany wątek niedokończonej sprawy sprzed lat.


Marcella popełnia błędy, pakuje się w tarapaty i stanowi nie mniejszą zagadkę niż śledztwo, nad którym pracuje. Dlatego osiem odcinków pierwszego sezonu to o wiele za mało.

OKUPOWANI

Na koniec zostawiłam norweski serial z 2015 roku. Okupowani to thriller polityczny, ale na pewno przyciągnie uwagę wielbicieli skandynawskich kryminałów. Czym? Nazwiskiem Jo Nesbø, bo to właśnie on jest autorem scenariusza.

Rzecz dzieje się w niezbyt odległej przyszłości. Proekologiczni Norwegowie właśnie rezygnują z wydobywania ropy naftowej na rzecz energii odnawialnej. To może doprowadzić do olbrzymiego kryzysu, więc Rosja, przy milczącym przyzwoleniu Unii Europejskiej, rozpoczyna okupację Norwegii.


Nie, Rosjanom ten serial nie przypadł do gustu, a rosyjski ambasador w Norwegii głośno wyraził rozczarowanie. Inne kraje natomiast doceniły pomysł Skandynawów i chętnie kupowały prawa do emisji. I słusznie robiły, bo ten serial daje do myślenia i pokazuje, co dzieje się ze społeczeństwem w okupowanym państwie.

To już wszystkie moje propozycje, ale doskonałych seriali, które mogłyby się spodobać wielbicielom mrocznych historii z Północy jest więcej. Na pewno znacie coś godnego uwagi, polecicie?

Wyobraźcie to sobie: skaliste wyspy, klify, rozległe wrzosowiska i czyste plaże. Prawdziwie dzikie pustkowia, a jeśli jednak trafią się jacyś ludzie, to życzliwi. Dla mnie to już niemal raj, dla innych po prostu Hebrydy Zewnętrzne, a dla Petera Maya miejsce, w którym umieścił akcję trylogii Wyspa Lewis. 

Nazwa trylogii pochodzi od Wyspy Lewis i Harris. Szerzej pisałam na ten temat tutaj – klik. Przypomnę tylko, że May wcale nie planował trzech książek! Wszystko miało skończyć się już po pierwszym tomie (Czarny dom), w którym Finlay Macleod wraca w rodzinne strony, by rozwikłać tajemnicę śmierci dawnego znajomego. Na szczęście wydawca nalegał na dalszy ciąg i w Człowieku z Wyspy Lewis Fin rozwiązuje kolejną zagadkę. Drugi tom podobał mi się nawet bardziej niż pierwszy, więc z rozbuchanymi nadziejami czekałam na trzeci. Czy mógłby być jeszcze lepszy? I w końcu mam, przeczytałam! A teraz wszystko Wam wyśpiewam.

JEZIORO TAJEMNIC

Zacznijmy od tego, że polski tytuł odrobinę zaskakuje – Jezioro tajemnic zamiast angielskiego The Chessmen. Zmiana nie wydaje się znacząca, ale nie mogę dostrzec jej uzasadnienia. Oryginalny tytuł wyróżniał rzecz charakterystyczną dla tamtych stron – szachy. May jak zwykle doskonale się przygotował i fabułę osnuł wokół prawdziwych dwunastowiecznych figur szachowych, które rzeczywiście zostały znalezione w 1831 roku na plaży Uig. To właśnie motyw przewodni tomu, element lokalnej kultury, która odgrywa w tych kryminałach ważną rolę. Czarny dom miał swoje polowanie na głuptaki, Człowiek z Wyspy Lewis – tradycyjny wzór swetrów, a The Chessmen – szachy.

W takich właśnie drobiazgach, we fragmentach dotyczących miejscowych obyczajów, historii, języka gaelickiego, który autor konsekwentnie wplata w swoje opowieści, widać jak dużo pracy wkłada w każdą książkę. Hebrydy nie są przypadkowym tłem, May wybrał je z rozmysłem i powierzył im istotne zadanie. I to jest dla mnie jedna z największych zalet tej trylogii*.

Wszystkie tomy łączy oczywiście Finlay Macleod. Teraz nie jest już policjantem, mieszka na wyspie i zaczyna pracę strażnika, który ma uporać się z kłusownikami trzebiącymi okoliczne rzeki i jeziora. Pech chce, że jednym z nich jest dawny przyjaciel Fina, Whistler. Mężczyźni co rusz się ze sobą ścierają, ale pewnego dnia to właśnie oni odkrywają tajemnicze zjawisko – jedno z jezior zniknęło, a na odsłoniętym dnie ukazał się mały jednosilnikowy samolot. Sprawa jest jeszcze bardziej skomplikowana, bo samolot zaginął razem z pilotem przed siedemnastu laty.

Schemat jest znany z poprzednich tomów – Fin oczywiście znał zaginionego mężczyznę, więc narracja może biec dwutorowo. Pierwszoosobowa opowiada o wydarzeniach z przeszłości, trzecioosobowa o współczesnych. Przeplata się wątek kryminalny i ten, który dotyczy życia osobistego głównego bohatera. Tym razem są one jeszcze bardziej powiązane niż w Czarnym domu i Człowieku z Wyspy Lewis, ale na pierwszy plan wysuwają się wydarzenia sprzed lat. Trzeba mozolnie przebijać się przez wspomnienia Fina, żeby w końcu dotrzeć do śledztwa. W poprzednich tomach to było całkiem ciekawe, ale w Jeziorze tajemnic przeszłość tak się rozrosła, że współczesną akcję zepchnęła na margines. I przy okazji May pierwszy raz zgrzeszył dłużyznami.

To nie znaczy, że ostatni tom trylogii jest nudny. Co to, to nie! Zamyka wątki obyczajowe, wygasza tę opowieść (choć trzeba przyznać, że dosyć raptownie, jakby autor pod koniec zorientował się, że jeszcze coś nieuporządkowanego mu zostało). Zagadka kryminalna jest dosyć ciekawa, a „śledztwo” Fina z czasem budzi coraz większe napięcie. Wydaje się po prostu, że poprzednie części były lepiej zbalansowane, dzięki czemu akcja była bardziej wartka, emocje silniejsze i przyjemność trochę większa.

Ale Jezioro tajemnic ma jeden mocny plus – finał, jaki najbardziej lubię – z dużą dawką zaskoczenia. May jest zbyt dobry, żeby dać się ograć! To on do końca rządzi i próbuje wyprowadzić czytelnika w pole.

Ze mną mu się udało. A Wy? Podejmiecie wyzwanie?



* Na stronie Petera Maya znajdziecie mnóstwo materiałów o jego książkach, między innymi film dokumentujący przygotowania do pracy nad Jeziorem tajemnic.

Tytuł oryginału THE CHESSMEN;

Z angielskiego przełożył Jan Kabat;

Peter May, Jezioro tajemnic, Wydawnictwo Albatros Andrzej Kuryłowicz s.c. 2015.

Pamiętacie? Próbowałam Was kiedyś przekonać, że skandynawskie kryminały nie muszą być nudne. Od tamtej pory nieczęsto wspominałam o takich książkach, ale w końcu znowu nadszedł czas na dobrą, mroczną opowieść.

Tym razem mowa o Ciemnych sekretach, książce napisanej przez Michaela Hjortha i Hansa Rosenfeldta. Nie dość, że duet, to w dodatku naprawdę znający się na rzeczy. Musicie bowiem wiedzieć, że autorzy pracowali wcześniej przy takich ciekawych produkcjach jak serial Bron czy filmy na podstawie książek Henninga Mankella i Camilli Läckberg. Jak poradzili sobie z własnym kryminałem? 

W piątkowy wieczór szesnastoletni Roger znika bez śladu. Matka zgłasza jego zaginięcie kilkanaście godzin później, ale policja zajmuje się sprawą dopiero w poniedziałek. Opieszałość to pierwszy z wielu błędów popełnionych w tym śledztwie. Lokalna policja drepcze w kółko i dopiero, gdy do akcji wkracza zespół z Krajowej Policji Kryminalnej, dochodzenie nabiera tempa.

Tak wygląda ogólny zarys fabuły. Nic oryginalnego? Tylko na pierwszy rzut oka, bo Hjorth i Rosenfeldt prowadzą tę opowieść tak umiejętnie, że szybko zapomina się o ogranych schematach. Przedstawiają historię z kilku punktów widzenia, przede wszystkim z perspektywy policji i ich tajemniczego przeciwnika, ale czasami oddają też głos innym bohaterom. Zgrabnie łączą kilka równie ciekawych wątków i tym sposobem unikają monotonii. Tutaj ciągle coś się dzieje, a każdy wątek przykuwa uwagę. 

Skandynawskie kryminały na ogół są dosyć przewidywalne, ale ta książka i pod tym względem przyjemnie zaskakuje. Tradycyjnie każdy rozdział przynosi kolejne informacje i pozwala wierzyć, że w rozwiązywaniu zagadki jesteśmy kilka kroków przed głównymi bohaterami – jednak raz po raz okazuje się, że podążamy fałszywym tropem. Jest po skandynawsku tajemniczo i mrocznie, a wszystko przez te ciemne sekrety, które prawie wszyscy skrzętnie ukrywają. 

Początkowo trudno wskazać głównego bohatera, bo śledztwo, które zafundowali autorzy to ewidentnie gra zespołowa. Prawie każdy członek ekipy wydaje się intrygujący, ale z czasem na pierwszy plan wysuwa się Sebastian Bergman, psycholog, profiler, który wkręcił się w tę sprawę niemal przypadkiem. Nie, nie polubicie drania. Przynajmniej na początku, bo dosyć starannie pielęgnuje swój wizerunek megalomana, egoisty i paskudnego kobieciarza. 

Tu Ciemne sekrety grają znanym schematem, prawie w każdym skandynawskim kryminale znajdziecie taką postać. Życie osobiste w gruzach, odstręczający sposób bycia i zaskakujące powodzenie u płci przeciwnej. No i niebywała intuicja, dzięki której wykolejony „detektyw” ciągle budzi podziw. Taki Wallander i Harry Hole w jednym, a właściwie człowiek, w którym spotkały się ich najgorsze cechy. I co? To działa! Bo Sebastian ma sekret, jakąś metaforyczną bliznę po przeszłości i to dziwnie intryguje. A zdaje się, że potencjał tego bohatera jest tak duży, że Hjorth i Rosenfeldt poświęcili mu także inne książki, tworząc cały cykl kryminałów**. 

Ale autorzy nie poprzestali na książkach! Specjalizują się w serialach, więc własne dzieło także przenieśli na telewizyjne ekrany. Podejrzewam, że od początku chodziło im to po głowie, bo Ciemne sekrety napisane są tak dynamicznie, że podczas lektury trudno nie wyobrażać sobie tej historii w wersji filmowej. A może to po prostu zasługa tego, że przez lata pisywali scenariusze? W każdym razie efekt jest naprawdę niezły! 

Schemat? Panowie niestety nie uchronili się przed nim. O typowym bohaterze już wspomniałam (ale może lubicie takich?), do tego dochodzi znany motyw powrotu w rodzinne strony, małe szwedzkie miasteczko i wielbiciele skandynawskich kryminałów już rozpoznają konwencję. Tyle że Hjorth i Rosenfeldt wzięli jej najlepsze elementy i układają te typowe klocki tak sprawnie, że nie mogłabym zaszufladkować ich razem z Camillą Läckberg czy Ninni Schulman. To raczej liga Mankella i Nesbø (ale w jego szczytowej formie).

Czytać? Jasne! Ciemne sekrety to dobry przykład na to, że nawet na ogranym schemacie można zbudować całkiem udany kryminał.  

Nim wielki Stieg zesłał Millenium, półka z kryminałami ze Skandynawii  wcale nie świeciła pustkami. W tej dziedzinie harcowało już co najmniej kilkoro zdolnych autorów, a wśród nich Peter Høeg. W zeszłym roku pojawiło się u nas nowe wydanie jego najbardziej znanej książki, więc może odkryliście ją wcześniej niż ja, ale nie mogę pozwolić, żeby ktoś przegapił ten kąsek. Dlatego dziś w e-krótko trzy zalety Smilli w labiryntach śniegu! 

ZALETA PIERWSZA – SMILLA

Główna bohaterka jest niesłychanie ciekawa! Smilla ma nie tylko "wyczucie śniegu", ale i wspaniały zmysł obserwacji, a swoje spostrzeżenia doprawia szczyptą ironii. To silna, mądra i przebiegła kobieta, która pochodzi z Grenlandii i choć od lat mieszka w Kopenhadze, ciągle patrzy na nią z zewnątrz. To jedna z tych "niedostosowanych" postaci, może trochę dzikich i nieposkromionych. Drzewo genealogiczne mogłaby dzielić z Diną z książki Wassmo, Lisbeth Salander Larssona i Sagą Noren z serialu Bron.

ZALETA DRUGA – TŁO

Wszystko zaczyna się w zimowej Kopenhadze, kiedy z ośnieżonego dachu spada mały Esajas. Szybko jednak okazuje się, że śmierć chłopca to (niemal dosłownie) jedynie wierzchołek góry lodowej. Więcej nie mogę zdradzić, żeby nie zepsuć Wam lektury, ale dodam, że wiedza Smilli o śniegu i lodzie będzie bardzo użyteczna. I to jest kolejna zaleta tej książki – wszystko, co dzieje się wokół głównej zagadki jest potrzebne i ciekawe. Nie ma tu tego, co przeszkadza mi w wielu nowych kryminałach skandynawskich, czyli nudnego tła obyczajowego. Tło jest, ale nie mniej atrakcyjne niż tajemnica, którą próbuje odkryć Smilla. Ciekawe wspomnienia z Grenlandii, obserwacje na temat Europejczyków, a wreszcie mnóstwo informacji o lodzie – dla mnie nie lada gratka.

ZALETA NAJWIĘKSZA – TŁUMACZENIE

Znacie to? Czytacie i chętnie podkreślalibyście co drugie zdanie. W kryminale! Jak to możliwe, że książka, która z założenia miała być czystą rozrywką, okazała się naprawdę dobra pod względem stylu? To proste, maczała w tym palce Iwona Zimnicka. To chyba nie jest przypadek, że książki, które tłumaczy, zapadają mi w pamięć. Poprzednio zachwycił mnie Odpływ w jej przekładzie, teraz Smilla. To książki z zupełnie różnych półek, ale obie tak ładnie przetłumaczone, że nie sposób nie docenić pracy Zimnickiej.

Przeczytajcie Smillę w labiryntach śniegu, a przekonacie się, że skandynawski kryminał to nie zawsze wydmuszka.

Tytuł oryginału: Frøken Smillas fornemmelse for sne,

Z duńskiego przełożyła Iwona Zimnicka.

Peter Høeg, Smilla w labiryntach śniegu, Wydawnictwo Zysk i S-ka, 2014.

Czas na mały kompromis. Coś dla tych, którzy chętnie czytują wszelkich "nowych Larssonów" i dla tych, którzy skandynawskie kryminały uważają za przereklamowane czytadła. Książki, o których myślę, mają najlepsze cechy wspomnianego gatunku, mimo że wcale nie są ze Skandynawii, a i o to czy są kryminałami można by się spierać. Hej, Mistrzowie z Północy, spójrzcie jaka konkurencja wyrosła wam pod bokiem!

Wszystko zaczęło się przed laty, kiedy Peter May, wówczas scenarzysta, pracował nad serialem Machair. Wtedy własnie po raz pierwszy odwiedził szkocki archipelag - Hebrydy Zewnętrzne. Ze względu na pracę przez kilka lat spędzał tam po kilka miesięcy w roku i zdaje się, że uległ urokowi wysp. Nic w tym dziwnego, bo piękna przyroda, która zachwyca nawet na zdjęciach, ma w sobie coś niesamowitego i trudno jej się oprzeć.

Ciekawostką jest to, że Machair kręcony był w języku gaelickim, którym posługuje się coraz mniej użytkowników, na Hebrydach Zewnętrznych jest to jednak język urzędowy. May tak bardzo zainteresował się tym tematem, że włączył się w starania o zachowanie języka dla przyszłych pokoleń, mimo że sam gaelickiego nie zna. Przy okazji pracy nad Machair zebrał też sporo informacji na temat tamtejszej historii i kultury, co zaowocowało powstaniem trylogii Wyspa Lewis.

Trylogia zawdzięcza swoją nazwę największej wyspie archipelagu - Lewis. To właśnie tam May umieścił akcję Czarnego domu. Gdy w spokojnej dotąd okolicy dochodzi do zbrodni, na wyspę przybywa policjant, Finlay Macleod, który prowadził już śledztwo dotyczące podobnego morderstwa popełnionego w Edynburgu. Wszystko jest jednak dodatkowo skomplikowane, bo Fin pochodzi z Lewis, ale przed laty opuścił rodzinne strony, zostawiając za sobą kilka nieuporządkowanych spraw. Teraz wraca, by rozwiązać zagadkę śmierci człowieka, którego kiedyś znał. Musi też zmierzyć się z własną przeszłością.

Dotąd wszystko brzmi jak opis typowego skandynawskiego kryminału. Taka fabuła pewnie mogłaby przyjść do głowy Mankellowi czy Nesbø, ale May nie tylko w niczym im nie ustępuje - korzystając z podobnych środków potrafi stworzyć coś oryginalnego. 

Czarny dom to nie jedna, a dwie zagadki do rozwikłania. Pierwsza to oczywiście sprawa brutalnego morderstwa na Lewis, druga to tajemnicza przeszłość głównego bohatera. Jest to wyraźnie zaznaczone w narracji, która zmienia się z trzecioosobowej - gdy mowa o wydarzeniach aktualnych, na pierwszoosobową - kiedy przywoływane są wspomnienia z dzieciństwa Fina. Te opowieści przeplatają się, dzięki czemu obie zagadki poznajemy po trochu, kawałek po kawałku odkrywając straszną prawdę. 

Najbardziej charakterystyczne w książce Maya są jednak elementy związane z miejscową kulturą i obyczajami. Raz po raz pojawiają się wzmianki o języku, gaelickich imionach bohaterów czy też o problemach szkolnych dzieci, które w domu nie rozmawiały po angielsku. To nie jest jedynie tło dla akcji, lokalne zwyczaje odgrywają w niej istotną rolę. Jednym z ważniejszych punktów Czarnego domu jest polowanie na głuptaki - kilkunastu mężczyzn wyrusza na trudno dostępną wyspę, by spędzić dwa tygodnie na polowaniu lub, jak kto woli, rzezi tych ptaków. Zabijanie głuptaków poza tym okresem jest zabronione, a mięso gugi (głuptaka) to tradycyjny przysmak wyspiarzy, więc polowanie jest wielkim wydarzeniem. Kiedy czyta się bardziej szczegółowy opis, można pomyśleć, że te krwawe łowy są kompletnie nieprawdopodobne, jednak polowania naprawdę się odbywają. Jakie wymyślone okoliczności przydałyby książce tak mrocznej atmosfery?

Ale Czarny dom to nie tylko tajemnice i groza w otoczce z lokalnych obyczajów. Ci, którzy nie lubią kryminałów, odczytają tę książkę jako opowieść o konsekwencjach naszych młodzieńczych wyborów. O tym, jak mszczą się zmarnowane szanse. I to jest bardzo mocna strona tej powieści. 

Peter May nie planował kontynuacji Czarnego domu. Uważał, że nie da się napisać wiarygodnej serii "kryminałów" z akcją na wyspie, na której morderstwa zdarzają się niesłychanie rzadko. Sukces zwietrzyli jednak wydawcy i tak długo przekonywali, że pisarz przystał w końcu na trylogię. I dzięki temu mógł powstać rewelacyjny Człowiek z wyspy Lewis.

W drugim tomie May zastosował ten sam zabieg z przeplatającymi się sposobami narracji, ale Fin schodzi na dalszy plan i tym razem w retrospekcjach towarzyszymy Tormodowi. Ten starszy człowiek znalazł się w samym środku śledztwa w sprawie morderstwa sprzed lat. Jeśli sam nie popełnił zbrodni, prawdopodobnie jest jedyną osobą, która może pomóc w rozwikłaniu zagadki. Sęk w tym, że Tormod cierpi na demencję i nawet gdyby chciał, nie potrafi wyjaśnić, czyje zwłoki odnaleziono na torfowisku.

W tym tomie miejscowe zwyczaje znowu odgrywają wielką rolę. Właściwie kluczową, bo to w nich tkwi klucz do odkrycia tajemnicy. Trzeba przyznać, że autor naprawdę potrafi zrobić użytek z wiedzy na temat historii i kultury wyspy. Zupełnie jakby to Hebrydy były głównym bohaterem jego opowieści.

Człowiek z wyspy Lewis jest chyba jeszcze lepszy niż Czarny dom. Tutaj ludzkie okrucieństwo wydaje się bardziej dotkliwe, groza wzmaga się, a tajemnica Tormoda ciąży nawet czytelnikowi. Nie zrozumcie mnie źle, czyta się świetnie, ale już bez dowcipkowania, które bawiło mnie w pierwszym tomie. To już jest ponura i straszna lektura, z niechlubnym kawałkiem szkockiej historii w tle. I jeśli się uprzeć, że to kryminał, to trzeba przyznać, że ma wyjątkowo dobrze skonstruowane elementy obyczajowe. Czego chcieć więcej?

Po tak wspaniałych dwóch tomach pozostaje tylko czekać na polskie wydanie ostatniej części trylogii.
The Chessmen pojawi się u nas marcu 2015 pod zaskakującym tytułem Jezioro tajemnic. Pierwszy tom był bardzo dobry, drugi jeszcze lepszy, strach pomyśleć, jaki będzie trzeci!

Brytyjscy wydawcy nie dostrzegli potencjału Czarnego domu, po latach wydali go dopiero Francuzi. Wyobrażacie sobie jak ci pierwsi musieli żałować, kiedy książka okazała się strzałem w dziesiątkę?! Dajcie szansę Mayowi, nie pożałujecie!

Tym, którzy jeszcze Theorina nie znają należy się krótkie wprowadzenie. Duch na wyspie to czwarta część cyklu zwanego kwartetem olandzkim. Seria wzięła nazwę od miejsca akcji, czyli szwedzkiej wyspy, Olandii. Poprzednie tomy to Zmierzch, Nocna zamieć i Smuga krwi, a całość została wydana przez Czarne w serii "Ze Strachem"*.

Jeśli dotąd nie czytaliście, powyżej znajdziecie linki do moich "recenzji". Cudzysłów jest tu uzasadniony jeszcze bardziej niż zwykle, bo o książkach Theorina nie potrafię pisać jak Pan Bóg przykazał i o normalnych recenzjach nie może być mowy. Sprawdźcie sami.

W ostatnim tomie cyklu spotykamy Gerlofa i kilkoro bohaterów znanych z poprzednich części. Pojawiają się także nowe postacie, a jest ich tak dużo, że na początku można się odrobinę pogubić, kto jest kim i do kogo warto się przywiązywać. Szybko jednak wyłaniają się najważniejsze osoby i to one są naszymi przewodnikami podczas rozwiązywania zagadki.

Co zaś się tyczy zagadki, nie mogę wyjawić za dużo, żeby nie zepsuć Wam przyjemności czytania, ale zdradzę, że na wyspie pojawia się chłopiec, który widzi coś przerażającego. Pewnej nocy dostrzega statek widmo, potem natyka się na ducha, a kiedy mówi o wszystkim dorosłym, sprawy bardzo się komplikują. Zwłaszcza, że trwa upalne lato i w tłumie urlopowiczów nawet duchowi łatwo się ukryć. Myślicie pewnie, że to zupełnie niewiarygodna opowieść, ale jesteście w błędzie. Jest tak prawdopodobna, że poczujecie gęsią skórkę!

Duch na wyspie jest jak puzzle. Theorin podrzuca nam historię w kawałkach, w rozdziałach opowiadanych z różnych punktów widzenia, w retrospekcjach, które przeplatają się wydarzeniami aktualnymi. A czytelnik musi ułożyć obrazek z rozsypanych fragmentów. Podpowiedzi na pudełku nie ma. W dodatku autor sprytnie myli tropy, co rusz wyprowadzając nas w pole. To jest to, co lubię najbardziej!

Jest jeszcze ciekawostka! Często trafiacie na kryminały opatrzone bibliografią? Ostatni tom kwartetu takową zawiera! Nie wyjawię, jakiego zagadnienia dotyczy, bo to byłby dosyć poważny spoiler, ale wygląda na to, że autor przyłożył się do pracy. A mimo to tłumacz znalazł błąd, który odnotował w przypisie. I tutaj pojawia się coś nowego - przypisy. Nie było ich w poprzednich tomach (każdy tom został przełożony przez innego tłumacza), a są świetnym sposobem na objaśnienie nieprzekładalnego. Nie ma ich tutaj dużo, ale ułatwiają lekturę.  

Czy to już widać, czy powinnam napisać wprost? Duch na wyspie to bardzo dobre zakończenie bardzo dobrego cyklu. A Theorin wrócił do formy, którą zachwycałam się, czytając pierwszy tom. Jest nutka grozy, jest tajemnica, a jak się uprzeć, to i echo zaświatów się znajdzie. Czytajcie bez obaw, przetestowałam, działa!

Darujcie sobie czytanie tego, co napisałam wyżej. Poproście kogoś, żeby skoczył do księgarni, bo musicie przeczytać Ducha na wyspie! 

Prognoza na dziś? Najwyższa temperatura 31°C, temperatura odczuwalna 32°C, prawdopodobieństwo burzy 60%. Zalecenia? Pić wodę, czytać Mróz! Nie od dziś wiadomo przecież, że na upał najlepsza jest mrożąca krew w żyłach lektura.  Sprawdzimy czy to działa? 

METEOKRYMINAŁ

Ostatnio rzadko czytuję kryminały, więc z tym większym zapałem zabrałam się za książkę Marcina Ciszewskiego. Wprawdzie wcześniej o nim nie słyszałam i wybierałam w ciemno, ale autor znany był już wielbicielom fantastyki, a przed kilkoma laty postanowił spróbować swoich sił w kolejnym gatunku. I tak zapoczątkował serię kryminałów z ekstremalnymi zjawiskami meteorologicznymi w tle - mróz, upał i wiatr.

Pierwsza część, rzeczony Mróz, zaczyna się śmiercią warszawskiego meteorologa (nomen omen - Wicherka), który przewidział gwałtowne ochłodzenie, śnieżyce, wiatr i wszystko to, co kojarzy się raczej z Syberią niż centralną Polską. Dochodzenie powierzono ekipie policjantów, którzy szybko odkryli, że muszą sprostać znacznie poważniejszemu zadaniu niż tylko znalezienie mordercy. Dość wspomnieć, że w grę wchodzi polityczny spisek i wielkie pieniądze.

Brzmi nieźle? Jasne! Przez kilka pierwszych rozdziałów byłam zachwycona pomysłem, poczuciem humoru, porywającą narracją. A potem... wszystko się popsuło. 

Na początku autor sam sprytnie rozbrajał potencjalne zarzuty, każąc głównemu bohaterowi komentować z niedowierzaniem mniej prawdopodobne wydarzenia. Ale z każdym kolejnym rozdziałem Ciszewski coraz bardziej popuszczał wodze fantazji. W rezultacie pojawiło się kilka rozwiązań, które swoim rozmachem bardziej pasowałyby do przygód Jamesa Bonda niż Jakuba Tyszkiewicza z naszej stołecznej policji. I nie miałabym zastrzeżeń, gdyby autor był konsekwentny i uprawdopodobnił wszystko w opisywanym świecie, ale te elementy raziły nawet w wykreowanych okolicznościach, w których przecież pozwala się na więcej. Najuczciwiej byłoby poprzeć uwagi przykładami, ale wtedy musiałabym zdradzić fabułę. Nie chcę zgrzeszyć spoilerem, wybaczcie enigmatyczność.

Dodatkowo Ciszewski zastosował zabieg, który ostatnio wykorzystują chętnie twórcy niektórych seriali - podkręcanie akcji pikantnymi momentami. Dłużyzna, scena seksu, akcja zwalnia, scena seksu. Tani chwyt, a w przypadku Mrozu zupełnie niepotrzebny, bo zgrabna narracja obroniłaby się bez takich zagrywek. Krótko mówiąc, autor przedobrzył, a szkoda, bo początek był tak obiecujący, że skłonna byłam wybaczyć nawet schematycznych bohaterów.

Rada jest taka: przeczytajcie do połowy, potem wymyślcie własne zakończenie. A jeśli już musicie poznać całość, to polecam audiobook, bo rewelacyjny lektor - Krzysztof Banaszyk - wynagradza nawet słabe rozwiązanie akcji i ratuje tę książkę.

Zatem - czy "Mróz" rzeczywiście chłodzi? O tak, wyśmienicie. Niestety najlepiej studzi rozpalone wcześniej emocje.

Marcin Ciszewski, Mróz, Wydawnictwo Ender 2010.

Mój odwyk od kryminałów trwał w najlepsze i wcale za nimi nie tęskniłam, kiedy znienacka pojawił się kryzys. Pokusę zesłał Wielki Buk wraz z niezwykle zachęcającą recenzją książki Dolores Redondo. Nie trzeba było mnie długo namawiać. Złamałam się oczywiście, a na własne usprawiedliwienie uczepiłam się myśli, że nie dla kryminału to robię, a dla mitologii Kraju Basków.

"Niewidzialny strażnik" to pierwsza część planowanej przez Redondo trylogii Baztán. Jej nazwa pochodzi od rzeki płynącej przez hiszpańską prowincję Nawarry. To tam leży zaciszne Elizondo, na które właśnie padł blady strach, bowiem w okolicy grasuje najprawdopodobniej seryjny morderca. Ofiarami są dziewczęta, których ciała zabójca przenosi w odludne miejsca, upozowuje w charakterystyczny sposób i kładzie na nich ciasteczko.

Śledztwo w tej sprawie prowadzi inspektor Amaia Salazar pasująca doskonale do szablonu, według jakiego tworzeni są detektywi z najpopularniejszych ostatnio kryminałów. Ale jej losy nie są jedynie nudnym dodatkiem do zagadki, którą rozwiązuje. Wątki dotyczące życia prywatnego głównej bohaterki zostały bowiem wyjątkowo zgrabnie połączone z kryminalnymi, przede wszystkim za sprawą miejsca akcji. Elizondo jest nie tylko scenerią zbrodni, ale też rodzinnym miastem Amaii, związanym z jej własną tajemnicą sprzed lat. Autorka zaś stopniowo odsłania kolejne wspomnienia zdolnej pani inspektor, umiejętnie stopniuje napięcie. W efekcie obok głównej zagadki, pojawia się jeszcze jedna, momentami chyba bardziej intrygująca - jaki sekret skrywa sama Salazar.

I tak właśnie kryminał ustępuje miejsca powieści obyczajowej o nieprzepracowanych traumach z przeszłości i toksycznych relacjach rodzinnych. Tym sposobem wątki o życiu prywatnym detektywa nie wyglądają w końcu na doczepione na siłę, są integralną częścią całej opowieści i nie nudzą, co czasami przeszkadzało mi w sztampowych kryminałach skandynawskich.

Największym atutem "Niewidzialnego strażnika" jest dla mnie jednak wspomniana mitologia Kraju Basków i elementy tamtejszego folkloru. Nie są one wyłącznie tłem dla opisywanych wydarzeń, ale odgrywają ważną rolę w mrocznej opowieści. Dość powiedzieć, że ciasteczko zostawiane na ciałach dziewcząt to typowe dla regionu Navarry txantxigorri, a morderca nazywany jest przez okolicznych mieszkańców basajaunem, bo skojarzył im się z mitologicznym Panem Lasu. 

Takie fragmenty, które nawiązują do dawnych wierzeń są bardzo ciekawe i mają chyba czynić wydarzenia bardziej tajemniczymi, ale z tym zabiegiem łatwo przedobrzyć. Na szczęście Redondo wprowadziła elementy fantastyczne na podobnej zasadzie jak Theorin w "Smudze krwi" i obroniła się przed zarzutem, że opowieść jest zupełnie nieprawdopodobna, zostawiając - niewielką wprawdzie, ale jednak - możliwość różnych interpretacji niezwykłych zdarzeń.

Minusy? Ostatecznie rozczarowała mnie odrobinę zagadka kryminalna. To przecież najważniejszy element tego gatunku literackiego, powinien więc być doskonale dopracowany. Tymczasem zdarzało się, że schodził na dalszy plan, robił się niemrawy, śledztwo toczyło się samo i zapominałam, że mamy tu jakiegoś mordercę do schwytania. Czyżby to właśnie była cena za ciekawszy niż zwykle wątek obyczajowy?

Mimo wszystko warto było na chwilę wrócić do nałogu. Książka Redondo przypomina kryminały, od których odpoczywałam, bo przestały mnie zaskakiwać. Jest jednak na tyle oryginalna, że nie nudzi ewidentnym powtarzaniem schematu i zdecydowanie może intrygować. Dodam jeszcze, że prawa do sfilmowania powieści kupiła już firma, która brała wcześniej udział w tworzeniu adaptacji powieści Stiega Larssona i Henninga Mankella.

Ekruda i niemieccy filmowcy widzą potencjał. Przeczytaj i dołącz do chóru zadowolonych czytelników!  

Życie mnie wciągnęło i zatrzymało z dala od komputera, stąd moja długa nieobecność. Nie znaczy to jednak, że nie czytałam. Co to to nie! Słuchałam, czytałam, a teraz będę mogła podzielić się w końcu wrażeniami. Zaczynamy?

Dotarłam ostatnio do punktu, w którym lekturze kryminałów importowanych z północy towarzyszy smutne podejrzenie, że niewiele może mnie jeszcze zaskoczyć. Widmo rutyny wisi nade mną i jedynym sposobem, by je przegnać jest zamknięcie przydługiego sezonu na skandynawskich detektywów. 

Na czytanie last minute załapał się autor, o którego kryminałach słyszałam wiele dobrego. Jedni zachwalali  książki o Kurcie Wallanderze, inni zachwycali się serialem, który powstał na ich kanwie. Musiałam więc sprawdzić czy w moim osobistym rankingu Henning Mankell mógłby znaleźć miejsce na podium obok Theorina i Wagnera.

Tradycyjnie już wybrałam książkę w wersji audio, bo wciąż najłatwiej słucha mi się opowieści nieszczególnie ambitnych, nie wymagających uwagi na wyłączność. Takich, które pozwalają jednocześnie zajmować się czymś bardziej skomplikowanym niż przewracanie kartek. I tak oto zaczął mi towarzyszyć głos Marcina Popczyńskiego czytającego pierwszą część serii o Kurcie Wallanderze.

"Morderca bez twarzy" to historia tajemniczej zbrodni, której ofiarami padli mieszkający na odludziu Lövgrenowie. Staruszkowie prowadzili spokojny tryb życia, nikomu też nie wadzili, więc początkowo całe okrucieństwo z jakim zostali potraktowani wydaje się nie mieć przyczyny. Kurt Wallander i jego koledzy z policji w Ystad zaczynają jednak drążyć. Wtedy, jak to często bywa, okazuje się, że małżonkowie mieli tajemnice, a morderstwo prawdopodobnie nie było przypadkowe.

Zagadka, którą stawia przed nami autor jest ciekawa, a sama fabuła, ku mojej wielkiej radości, nie rozczarowuje przewidywalnością, czego obawiałam się po lekturze "Księżniczki z lodu". Mam jednak pewne zastrzeżenia co do konstrukcji książki- Mankell ciągnie zgrabną opowieść, serwując nawet parę dłużyzn, by pod koniec znacznie przyspieszyć, streszczając kilka miesięcy akcji w krótkim i zdawkowym fragmencie. W rezultacie książka jest nierówna, jakby autor w ostatnich rozdziałach był już znużony i nie mógł się doczekać, kiedy wreszcie będzie mógł zdradzić zakończenie.

Jednak najważniejszą wadą tego tomu jest to, co powinno być punktem najmocniejszym. Mankell stworzył bardzo specyficznego bohatera. Kurt Wallander jest chyba najbardziej antypatycznym detektywem, jakiego zrodziły skandynawskie kryminały.  Mężczyzna, który nie stroni od alkoholu, zaniedbuje najbliższą rodzinę, a kobiety traktuje, delikatnie mówiąc, przedmiotowo. Dodatkowo głosi otwarcie dosyć kontrowersyjne poglądy na temat szwedzkiej polityki imigracyjnej. Słowem, jeśli w kolejnych tomach Wallander nie przeszedł gwałtownej metamorfozy, nie jestem w stanie zrozumieć, w jaki sposób zyskał aż tylu wielbicieli.

Jednak, mimo że "Morderca bez twarzy" ma słabsze fragmenty, nagrania słuchało się o niebo lepiej niż "Księżniczki z lodu". Audiobook jest przygotowany zdecydowanie rzetelniej, a Marcin Popczyński czyta całkiem sprawnie, nie obciążając książki swoją interpretacją.

Zapewne więc narażę się fanom Mankella, ale po pierwszym spotkaniu nie pozwolę mu rozpychać się na podium. Może kolejne części tej serii powalą mnie na kolana, ale pierwsza była zaledwie niezła. Tuż za Nesbø, lecz ciągle o kilka długości przed Läckberg.

Chciałam zamknąć sezon na kryminały z przytupem, a zamknęłam go jedynie z westchnieniem: to jest ten wspaniały Wallander? To o to tyle szumu?

Skąd się biorą kryminały? To proste! Ze Szwecji. No dobrze, Norwegia i Finlandia też dołożyły swoje trzy grosze. Stieg Larsson przyciągnął uwagę wielbicieli tego gatunku, zaskoczył ich i ogłuszył. Potem poszło już szybko. Świat odkrył, że szeroko rozumiana Skandynawia jest prawdziwą wylęgarnią talentów i zachłysnął się możliwością wyboru.

Dziś nie jest już tak prosto i żeby wyróżniać się w tym tłumie utalentowanych potomków wikingów, trzeba pisać naprawdę dobrze.

 Mój prywatny ranking kryminałów nie był dotąd pełny. Nie znałam na przykład książek Camilli Läckberg. Postanowiłam więc dać jej szansę i wysłuchać nagrania "Księżniczki z lodu". Liczyłam przy okazji na odmianę po poważnych opowiadaniach najnowszej noblistki, których ostatnio słuchałam. Munro jest mistrzynią w swojej klasie, zastanawiałam się czy Läckberg bryluje w swojej.

"Księżniczka z lodu" to pierwsza część serii, której główną bohaterką jest Erika Falck. Erika to niespełniona pisarka, która przyjeżdża do rodzinnej Fjällbacki, by zająć się domem zmarłych rodziców.  Przypadkiem podczas spaceru zostaje świadkiem makabrycznego odkrycia, znajduje ciało swojej dawnej przyjaciółki. Początkowo pragnie zapomnieć o tym traumatycznym wydarzeniu, szybko jednak zmienia zdanie i postanawia napisać książkę wyjaśniającą okoliczności śmierci Alex.  Towarzysząc jej rodzinie, prowadzi swoje prywatne śledztwo i odkrywa, że przyjaciółka z dzieciństwa miała liczne tajemnice.

Czy to może być dobry kryminał? Ależ oczywiście! Pod warunkiem, że sprawny pisarz uniknie standardowych rozwiązań, utrzyma napięcie i wywiedzie czytelnika w pole.
Läckberg niestety podąża utartym szlakiem i niczym nie zaskakuje. Miejsce akcji to małe szwedzkie miasteczko- typowe. Główna bohaterka ma bałagan w życiu prywatnym- typowe, ale w przerwach w tropieniu złoczyńcy, powoli pracuje nad nowym związkiem- typowe. Jest wielbicielką Bridget Jones- o, to jest nietypowe! 

Już dobrze, przyznaję, że trochę się wyzłośliwiam. Czy nie macie jednak wrażenia, że przynajmniej w tej jednej powieści autorce zabrakło pazura? Czegoś, co sprawiłoby, że się ją zapamiętuje? Bo ja podejrzewam, że to kolejny przykład książki, którą zabiły niedostateczne umiejętności autora. Najlepszym dowodem na porażkę jest to, że przez cały czas czułam się jak Jasnowidz z Człuchowa. Domyśliłam się wszystkiego tak nieprzyzwoicie szybko, że zaczęłam rozważać karierę w szwedzkiej policji! 

Dlatego, jeśli nie czytaliście jeszcze "Księżniczki z lodu", nie macie instynktu samozachowawczego i z niezrozumiałego powodu chcecie tę książkę poznać, bądźcie na tyle rozsądni, by nie sięgać po audiobook! Bo gorsze od czytania pierwszej części tej serii jest tylko słuchanie, jak Marcin Perchuć koncertowo kładzie jej interpretację.

Podejrzewam, że lektor czytał bez przygotowania, a myślami był gdzie indziej. Najbardziej jednak przeszkadzało mi to, że szalenie teatralnie przerysował dialogi, przez co bohaterzy stali się własnymi karykaturami, brzmieli groteskowo i histerycznie. W dodatku wydawnictwo nie pokusiło się o porządne zredagowanie nagrania, więc nie wyłapano nawet tego, że lektorowi zdarzało się mylić imiona bohaterów. Słuchało się tego tak źle, że przyznałam sobie medal za wytrwanie do końca.

Ciiii, słyszycie? To echo w przepaści dzielącej audiobooki, których ostatnio słuchałam. Munro a Läckberg, Gajewska a Perchuć, niebo a ziemia!

Camilla  Läckberg, Księżniczka z lodu, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2011
(z przykrością stwierdzam, że brzydko) czyta Marcin Perchuć

Eksperymentów z audiobookami ciąg dalszy. Przyzwyczajam się powoli do słuchania książek, coraz mniej jest w stanie rozproszyć moją uwagę i trochę łatwiej mi się skupić na lekturze. Mam już ochotę na bardziej wymagające dzieła przyjmowane dousznie i pewnie wkrótce wypłynę na głębsze wody. Tymczasem wysłuchałam kolejnego kryminału, zakładając, że na początek sprawdzone rozwiązanie będzie najbezpieczniejsze.

Wybrałam starego dobrego znajomego- Jo Nesbø i kolejną książkę o Harrym Hole. Okazało się, że serie kryminałów mogą się dzielić na "podserie" i "Czerwone gardło" taki właśnie cykl- Trylogię z Oslo- otwiera. Jak się pewnie domyślacie, tym razem autor zrezygnował z wysyłania najpopularniejszego norweskiego policjanta na drugi koniec świata, ale malutkie wygnanie mimo wszystko mu zafundował. 

Harry znany jest z tendencji do pakowania się w tarapaty, więc na wszelki wypadek przełożeni postanowili go unieszkodliwić, przydzielając mu zupełnie nieistotne obowiązki w kompletnie nie rzucającym się w oczy wydziale. Jednak Hole nie byłby sobą, gdyby nawet w tych okolicznościach nie odnalazł arcyciekawej zagadki.

Dlatego zamiast segregować nudne raporty, policjant zaczął śledzić sprawę przemyconej do Norwegii broni. Trop zaprowadził go do grupy neonazistów, ale dociekliwy komisarz szybko odkrył, że sytuacja jest o wiele bardziej skomplikowana niż mogło się wydawać. Harry zaczął wydobywać na światło dzienne tajemnice, których korzenie sięgały drugiej wojny światowej i związane były z niechlubnymi działaniami niektórych Norwegów.

Muszę przyznać, że taka fabuła to ciekawa odmiana po dotychczasowych, dosyć szablonowych śledztwach prowadzonych przez komisarza Hole. W dodatku Nesbø doskonale wykorzystał możliwości, które przyniosło osadzenie niektórych wydarzeń w przeszłości. Rozdziały współczesne poprzeplatał wspomnieniami z czasów wojny, dzięki czemu opowieść bardzo przyjemnie się skomplikowała. W rezultacie zagadka okazała się trudniejsza niż można się było spodziewać, zaś ocena sprawcy wcale nie była taka oczywista.

Autorowi udało się opisać intrygującą historię, utrzymać niepewność co do rozwiązania i odnaleźć dobre proporcje między wątkiem kryminalnym, a tym dotyczącym prywatnego życia detektywa. Czego chcieć więcej?

Jak to czego? Dobrego lektora. Ale i w tej kwestii nie mam na co narzekać, bo Tadeusz Falana spisał się nieźle. A musicie pamiętać, że poprzeczka była ustawiona bardzo wysoko, poprzednio słuchałam przecież genialnie zrealizowanych "Karaluchów". 

Okazało się, że Falana może z powodzeniem zastąpić Szyca, Stenkę i Cielecką. Rozmach może mniejszy, ale Nesbø i bez tego się broni.

Nigdy nie lubiłam audiobooków.  Próbowałam się do nich przekonać, ale za każdym razem coś było nie tak. Zwykle irytowali mnie lektorzy, którzy sprawiali, że zamiast skupiać się na treści książki, zwracałam uwagę na wady wymowy albo słabą dykcję czytającego. Najgorsi jednak byli ci, którzy czytali z paskudną manierą, odbierając całą przyjemność lektury. Nienaturalnie wydłużali wyrazy, zniżając głos cedzili słowa, jakby samogłoski, które wypowiadali były z bardzo rozciągliwej gumy.

Weźmy na przykład Dukaja. Wiadomo, że bywa dosyć wymagający w odbiorze, prawda? A spróbujcie posłuchać "Innych pieśni" czytanych przez Krzysztofa Gosztyłę. Całość brzmi nieźle, ale w miejscach narratorskich dłużyzn pan Krzysztof daje popis przedłużania wygłosu tak, że każdy wyraz kończy się przeciągłym pomrukiem. I to uporczywe mruczenie tak bardzo mnie rozprasza, że gubię się, nie rozumiem treści i muszę słuchać od początku.

Ale gorszy od lektora, przykuwającego uwagę jest lektor, który bywa na bakier z trudną sztuką interpretacji. Taki lektor sprawia wrażenie, jakby czytał z marszu, bez żadnego przygotowania. Wykrzykuje coś, co miało być wyszeptane, albo na poważnie czyta żarty i zawsze kojarzy mi się z paniami z telewizji informacyjnych, czytającymi z promptera tekst-niespodziankę.

Mogłabym tak w nieskończoność, bo wiecznie mi coś w audiobookach przeszkadzało. Zaczynałam się już powoli godzić z tym, że taka forma obcowania z literaturą nie jest dla mnie, kiedy zobaczyłam światełko w tunelu. Jakiś czas temu brakowało mi towarzystwa do biegania, więc zaprosiłam Jo Nesbø, a on przyprowadził Szyca, Stenkę i zaczęli czytać.

"Karaluchy" to kolejna część przygód komisarza Harry'ego Hole'a, znanego już z "Człowieka nietoperza". Tym razem Nesbø również zadbał o nietypowe jak na skandynawski kryminał miejsce akcji i wysłał swojego bohatera do Tajlandii.  Hole miał tam prowadzić śledztwo w sprawie śmierci ambasadora Norwegii. Sęk w tym, że Harry dał się nam poznać jako delikatnie mówiąc hedonista, który nie stroni od używek i uciech cielesnych. Dlaczego więc jego przełożeni zachowali się tak nierozsądnie, wysyłając go do kraju słynącego z łatwego dostępu do niezupełnie legalnych rozrywek i zupełnie nielegalnych substancji? I w tym szaleństwie jest metoda! 

Dalej akcja podąża ścieżkami wytyczonymi w pierwszym tomie serii. Harry odwiedził egzotyczny kraj, wkradł się w łaski lokalnych policjantów, a w przerwach między bijatykami poznawał tajlandzkie obyczaje. Oczywiście nie byłby sobą, gdyby nie kręciły się wokół niego kobiety rażone jego urokiem. Jednym słowem, Nesbø mnie nie zaskoczył, co nie znaczy, że było nudno.

Zagadka była bowiem łatwa jedynie na pierwszy rzut oka. Szybko okazało się, że autor przygotował kilka pułapek na zbyt pewnego siebie czytelnika i co jakiś czas wyprowadzał domorosłych detektywów w pole. Wprawdzie intryga ostatecznie okazała się grubymi nićmi szyta, ale może to ja popełniłam błąd i nie doceniłam możliwości intelektualnych złoczyńców.

Bardzo dużym plusem tej wersji książki jest świetny zespół aktorów, którzy użyczyli bohaterom swoich głosów. Trochę obawiałam się wszechobecnego Szyca w roli Harry'ego, ale przyzwyczaiłam się do niego na tyle, że nie mogę już inaczej wyobrazić sobie tej postaci. I w tym paradoksalnie upatruję najpoważniejszą wadę nie tylko tej realizacji, ale audiobooków w ogóle- zinterpretowane przez aktorów wypełniły się wszystkie miejsca, w których do tej pory mogła hulać wyobraźnia.  Wyobraźcie sobie, że wydawcy podeszli do sprawy tak poważnie, że w tle umieścili autentyczne dźwięki ulic Bangkoku.

Mimo wszystko z Nesbø biegało się tak dobrze, że jestem w stanie zgodzić się na to, by od czasu do czasu jakiś zdolny lektor odebrał mi przyjemność interpretowania, zostawiając w zamian możliwość podziwiania.


Jo Nesbø, Karaluchy, Wydawnictwo Dolnośląskie i Audioteka.pl, reżyseria: Krzysztof Czeczot, z udziałem m.in.  Borysa Szyca, Izabeli Kuny, Danuty Stenki, Magdaleny Cieleckiej, Bogusława Lindy, Łukasza Simlata i Mariusza Bonaszewskiego.

Jeśli jakaś książka bardzo mi się podoba, trudno jest zacząć kolejną lekturę. Zwykle długo jestem pod wrażeniem poprzedniej i szukam w następnych klimatu, za którym tęsknię. Dlatego też zdarza mi się czytać jedną po drugiej kilka książek lubianego autora. Tak właśnie zrobiłam tym razem, czytając wszystkie części kwartetu olandzkiego wydane dotąd w Polsce.

Trzecia książka Theorina tradycyjnie jest zaproszeniem na surową Olandię. W "Smudze krwi", podobnie jak w "Nocnej zamieci", na pierwszy plan wysuwają się nowi mieszkańcy wyspy. Autor nie zapomniał jednak o poczciwym Gerlofie Davidssonie i obsadził go w roli mentora, który udziela młodym cennych wskazówek.

Theorin nie zrezygnował więc z ciekawego moim zdaniem rozproszenia narracji tak, że nie skupia się ona na jednej głównej postaci. Dzięki temu każde wydarzenie może zostać opisane z kilku punktów widzenia, a my poznajemy różne interpretacje faktów w zależności od tego, za czyim pośrednictwem do nas docierają.

Efekt jest najbardziej zauważalny, kiedy w książce pojawiają się nawiązania do wierzeń ludowych. Niektóre postacie wydają się traktować je zupełnie serio, inne odrobinę metaforycznie, a jeszcze inne potrafią podać naukowe wyjaśnienia zjawisk, które wyglądają na tyle tajemniczo, że niektórzy mieszkańcy Stenviku skłonni są widzieć w nich wynik działania elfów i trolli. Dzięki temu "Smuga krwi" nie odrzuca tych, którzy nie są do przesądów ludowych przywiązani tak bardzo jak niektórzy Skandynawowie.

Dużą zaletą tej książki jest także to, że Theorin przemycił charakterystyczne dla siebie retrospekcje. Dał przy tym mały popis swojego talentu, bo za każdym razem robił to nieco inaczej. W rozdziałach dotyczących Gerlofa przeszłość wprowadzona jest zgrabnie dzięki pamiętnikom jego żony. Drugi wątek związany jest z nową bohaterką o imieniu Vendela. W jej przypadku retrospekcje to wspomnienia z dzieciństwa, opowiadane z dziecięcą naiwnością i wiarą w niemożliwe. Wreszcie w opowieściach Pera pojawia się trzeci sposób przywoływania przeszłości- wspomnienia z dzieciństwa, ale tym razem przefiltrowane przez umysł dorosłego. A wszystko to umiejętnie powiązane i pod względem formy nie budzące żadnych zastrzeżeń. 

Tu jednak czyha pułapka nieumiarkowania w mnożeniu wątków. Theorin stworzył tak bogate tło dla każdego z  bohaterów, że wątek kryminalny wyblakł i zszedł na odległy plan. W efekcie można odnieść wrażenie, że autor miał pomysł na trzy książki, ale nie mógł się zdecydować, którą najbardziej chciałby napisać. W rezultacie powstała jedna z trzema wątkami, które tak silnie ze sobą rywalizują, że żaden nie mógł rozwinąć skrzydeł.  

Czuję się, jakby była Gwiazdka. Upał? Ach, tak, upał. Czuję się jakby była Gwiazdka w Australii. I przyjechał wujek znany z tego, że robi najlepsze prezenty. Podarunki od niego zawsze są trafione, a wujek w dodatku pięknie je pakuje. Warto czekać cały rok na tę Gwiazdkę i prezent od wujka. Ale tym razem jest inaczej. Prezent od wujka jest jak zwykle ładnie zapakowany, ozdobiony błyszczącą wstążką, jednak w środku znajduję skarpetki.

Ładne skarpetki, ale jednak skarpetki.

Jeśli ktoś mówi, że idzie się myć i zabiera ze sobą książkę, a potem czyta nawet podczas mycia zębów, które wydłuża się w nieskończoność, jeśli z książką przychodzi do łóżka i nie odrywając wzroku od lektury zapewnia, że tylko doczyta rozdział, a potem długo w noc nie gasi światła, diagnoza jest jedna- Theorin.

Bo musicie wiedzieć, że Theorin uzależnia. Po przeczytaniu wspaniałego "Zmierzchu", nie mogłam się powstrzymać i sięgnęłam po "Nocną zamieć", kolejną książkę z tak zwanego kwartetu olandzkiego.

"Nocna zamieć" opowiada o rodzinie Westinów, którzy opuszczają Sztokholm, żeby zamieszkać na znanej już ze "Zmierzchu" Olandii. Kupują tam stare gospodarstwo- Åludden, które było kiedyś siedzibą latarników i z zapałem odnawiają zaniedbany dom. Poznają jego historię i mroczne opowieści, krążące wśród starych mieszkańców wyspy. Jedna z legend mówi, że ilekroć w Åludden zapala się północna latarnia, która zwykle jest wygaszona, oznacza to czyjąś śmierć. Westinowie zdają się nie dawać wiary ludowym przesądom, wkrótce jednak spada na nich nieszczęście, które sprawi, że zapragną by choć część tych opowieści była prawdą.

Czy zatem "Nocna zamieć" to opowieść o duchach? Trochę tak, bo przesądni mieszkańcy Olandii nazwaliby to duchami. Jednak duchy Theorina to pamięć o tych, którzy minęli i przeszłość, której ślady odnajdujemy w starych murach. Wszystko to przywodzi na myśl realizm magiczny, przypominający ten, który znamy z książek Olgi Tokarczuk. Ale duchy w "Nocnej zamieci" to dowód na to, że olandzka teraźniejszość nie jest zupełnie oderwana od przeszłości, przeciwnie- obie są mocno związane, co Theorin próbował przekazać już w "Zmierzchu". 

Związek tego, co minęło z tym, co jest naszym udziałem jest widoczny także w charakterystycznych dla autora retrospekcjach, które dodatkowo wzbogacają książkę. Mam wrażenie, że te rozdziały są głównym nośnikiem tajemniczej atmosfery i wzmacniają grozę, która tak subtelnie towarzyszy nam od pierwszych stron powieści.

Jak można było się spodziewać, "Nocna zamieć" nie jest typowym kryminałem, nie jest też standardowym thrillerem. Oczywiście ma cechy takich książek, ale bardzo ważny, jeśli nie najważniejszy, jest problem żałoby. Theorin bardzo sugestywnie opisał bowiem cierpiącą rodzinę, która musi uporać się ze stratą i próbuje oswoić pustkę powstałą po odejściu kogoś bliskiego.

"Nocna zamieć" jest wreszcie opowieścią o skomplikowanych związkach międzyludzkich, o ambiwalentnych uczuciach, kiedy kochamy, ale nie rozumiemy, a może nawet nie akceptujemy.
A wszystko to pod płaszczykiem kryminału, choć trzeba przyznać, że zagadka kryminalna toczy się niemal na marginesie powieści i rozwiązuje się niejako mimochodem, bez zauważalnego udziału bohaterów.

Na uwagę zasługuje także przyroda, która zdaje się odgrywać w książkach Theorina znaczną rolę. W "Zmierzchu" bardzo ważny był alwaret, motywem przewodnim "Nocnej zamieci" jest zaś fåk, burza śnieżna, która budzi strach, ale i szacunek mieszkańców Olandii. Fåk jest dla wyspiarzy bardzo ważnym doświadczeniem, które może zupełnie zmienić czyjeś życie, bardzo łatwo może je też zakończyć.

"Nocna zamieć" to ciekawa treść, w której pobrzmiewa echo ludowych wierzeń. Trzeba jednak zauważyć, że całkiem przyzwoita jest też forma, w której autor zamknął opowieść. Mimo wszystko wydaje mi się jednak, że literacko bardziej wartościowy jest "Zmierzch". Różnica w odbiorze tych książek może być spowodowana zmianą tłumacza, a może po prostu Theorin wysoko zawiesił poprzeczkę, pisząc pierwszą część kwartetu olandzkiego.

Moja fascynacja Theorinem trwa i z przyjemnością podsycam ją kolejnymi lekturami. Czy ja już wspominałam, że Theorin uzależnia?